Cur síos ar Scéim Gaelbhratach

Scéim scoile í seo dírithe ar bhunscoileanna ina múintear trí mheán an Bhéarla chun labhairt na Gaeilge a chur chun cinn. Glactar leis go mbeidh gach rang páirteach.

Tá an scéim ann chun:

Tacú leis an obair a dhéanann múinteoirí ag múineadh Cúrsa Comhrá Gaeilge atá leagtha síos ag an Roinn Oideachais agus Eolaíochta agus atá mar chuid den Phlean Scoile agus den ghnáth lá oibre; Comhrá Gaeilge a spreagadh mar chuid nádúrtha de shaol na scoile; Go mbeidh foirmlí teanga áirithe a bhaineann le gnáthaimh m.sh. glaoch rolla, lón, glanadh suas, dul i líne srl. aontaithe sa phlean scoile agus in úsáid ó rang go rang agus ó bhliain go bliain; Deiseanna rialta a chur chun cinn a mhéadódh foclóir agus úsáid na Gaeilge ag pobal na scoile idir mhúinteoirí agus dhaltaí; Ról lárnach na dtuismitheoirí a aithint, a dtacaíocht agus a gcomhpháirtíocht a mhealladh trí iad a chur ar an eolas faoin scéim, ábhar a chur abhaile chun cabhrú leo agus fáilte a chur roimh ábhar ó bhaile sa scoil.

Bliain 1

Bronnfar teastas tar éis bliana ar scoileanna a chláraíonn agus a ghlacann páirt i mbliain a haon de scéim na Gaelbhratach. Beidh iarratas le déanamh ar theastas roimh 15 Bealtaine ag léiriú go bhfuil na critéir chuí don teastas comhlíonta.(Féach Critéir do Bhliain 1 ar lch.11 thíos).

N.B. Aischothú – Tá an scéim seo bunaithe ar fhéinmheasúnú. Beidh sé riachtanach mar sin aischothú a thabhairt dúinn chun go bhfeicfimid conas atá ag éirí leis na scoileanna, cén cúnamh atá uathu agus cén éagsúlacht nó dul chun cinn a aithníonn siad. Iarraimid é sin faoi dhó i rith na bliana, ar bhlag má oireann nó ar chóras éigin eile a bhfuil fuaimrian leis.
(Féach Measúnú thíos)

Is cuid lárnach den scéim é an t-aischothú agus ní féidir Teastas Bhliain 1 a bhronnadh mura gcomhlíontar an riail seo de réir mar a iarrtar. N.B.Gan aischothú – gan Gaelbhratach! Má bhíonn deacracht le hiarracht scoile ag aon staid ar chúis amháin nó ar chúis eile, níl le déanamh ach labhairt leis an Oifigeach Tionscadail agus cur chun oibre arís ag leibhéal oiriúnach aontaithe.

Bliain 2:

Bronnfar Gaelbhratach le cur ar foluain ag scoil a léireoidh go mbíonn an Ghaeilge in úsáid mar theanga bheo ag páistí agus ag foireann na scoile sin. Cuirfidh an scoil iarratas ar Gaelbhratach isteach nuair a bhíonn na spriocanna roghnaithe curtha i gcrích, aischothú riachtanach déanta faoi dhó i rith na bliana ar na dátaí socraithe agus fillteán measúnaithe ullamh acu. Is féidir glaoch ar an Oifigeach Tionscadail má bhíonn fadhb ann. Beidh an Gaelbhratach le coinneáil ar feadh dhá bhliain tar éis í a ghnóthachtáil. Is féidir iarratas a dhéanamh ar an mbratach a choinneáil ansin ach spriocanna eile a bhaint amach.

Sa tríú bliain beidh seans:
(i) barr feabhais a chur ar an nGaeilge a foghlaimíodh go dtí seo
(ii) Páistí nua sa scoil a thabhairt isteach ar an gcóras
(iii) dul siar ar na míreanna/spriocanna ar mhaith libh níos mó a bhaint astu nó tabhairt fúthu ar bhealach eile
(iv) tosú ag obair ar sprioc eile chun núálacht a choinneáil san obair agus chun tús a chur leis an obair i dtreo bliain 4 Cuirfear fáilte roimh aischothú ach ní bheidh sé éigeantach.

Athnuachan na Gaelbhratach:

Beidh an Gaelbhratach le hathnuachan i mbliain a ceathair chun a chinntiú go bhfuil an Ghaeilge fós in úsáid mar theanga bheo ag páistí agus ag foireann na scoile. Beidh aischothú riachtanach faoi dhó i rith na bliana, agus beidh Fillteán Féinmheasúnaithe le seoladh chuig oifig Gaelbhratach ag deireadh na bliana chun an Gaelbhratach a choinneáil ar feadh dhá bhliain eile.

Conas a Chuirfimid chun Oibre?

  • Cláraigh le Gaelbhratach.

  • Pobal na scoile a bheith páirteach – páistí,múinteoirí, foireann chúnta, tuismitheoirí.

  • Feasacht Teanga a phlé le Pobal na Scoile, na páistí san áireamh. Moltar é seo dhéanamh chun tús a chur leis an obair. (Féach Feasacht Teanga in Tacábhar )

  • Éisteacht le caint nádúrtha na bpáistí chun a riachtanais teanga a aimsiú le fí isteach sa chúrsa Comhrá Gaeilge. Beidh an cúrsa idir Fheidhmeanna agus Théamaí le hionramháil chun na páistí a chumasú len iad féin a chur in iúl trí Ghaeilge ar ábhair a bhfuil spéis acu féin
    iontu.

  • Feidhmeanna teanga/ frása/ frásaí na seachtaine a roghnú le húsáid mar fhoireann agus mar dhaltaí tríd an scoil. Beidh na feidhmeanna seo ag teacht le riachtanais teanga na bpáistí, leis an gcuraclam agus leis an bplean scoile. Beidh na frásaí nua/feidhmeanna teanga seo in úsáid le gnéithe eile d’obair an lae oiread agus is féidir agus go neamhfhoirmiúil nuair a oireann.

  • Go mbeidh na páistí in ann deiseanna úsáide don Ghaeilge seo a thapú i suímh éagsúla laistigh agus lasmuigh den rang lena múinteoir féin, le múinteoirí eile agus le páistí na scoile agus go mbeidh siad mórtasach as a gcuid Gaeilge.

  • * Nóta: Déanann páistí aithris ar an rud a chloiseann siad agus mura gcloiseann siad ach ordaithe, sin a fhoghlaimeoidh siad.

  • Is gá mar sin go gcloisfeadh na páistí foirmeacha éagsúla de na briathra in úsáid go nádúrtha agus go múinfí go cúramach iad sna meáin/ard ranganna Seo cúpla sampla: Faigh – Caithfidh tú do chóta a fháil; Cuir/bain díot – Caithfidh tú do bhróga peile a chur ort/ a bhaint díot; Dún – Caithfimid an doras a dhúnadh; Déan – Caithfimid na sumaí a dhéanamh ar dtús. Féach samplaí eile in Spreag an Ghaeilge le Spraoi www.cogg.ie

  • Tacóidh Timpeallacht na scoile le húsáid na Gaeilge trí fhrása na seachtaine agus fógraí eile i nGaeilge a bheith ar taispeáint.

  • Anailís a dhéanamh ar a bhfuil á fhoghlaim agus á úsáid agus é seo a dhéanamh i gcomhar leis na páistí. – “Cad is féidir linn a rá as Gaeilge anois?” (D’fhéadfaí cairteanna WALT/KWL a úsáid anseo.)

  • Ról lárnach na dtuismitheoirí a aithint. Tacú leo trí ábhar a chur abhaile nó é a bheith ar fáil ar líne dóibh, ábhar mar -‘frása na seachtaine’ beannú, béasa rannta/amhráin le frásaí coitianta scéalta le CDanna srl. Cuireadh isteach a thabhairt do na tuismitheoirí chun tacú leis an obair de réir mar a oireann.

Smaointe a Chabhróidh leis seo a chur i gCrích

  1. Cabhraíonn cluichí, drámaíocht agus spraoi chun an Ghaeilge a mhúineadh ar bhealach taitneamhach sa chaoi go mbeidh na páistí ag súil leis an rang Gaeilge.

  2. Leas a bhaint as frásaí agus nathanna úsáideacha, rannta, amhráin, sceitsí, cluichí, drámaíocht agus puipéid chun tacú leis an gcúrsa comhrá.

  3. Gach deis a thapú chun an Ghaeilge a mhúintear/ a fhoghlaimítear a úsáid arís agus arís eile mar chuid de ghnáthchaint an ranga chomh maith le suímh éagsúla eile – glaoch rolla, Tionól, rang ceoil/ ealaíne/spóirt/ eolaíochta srl.

    Féach samplaí eile thíos:

    Go mbeidh an Ghaeilge in úsáid mar chuid den Tionól Scoile agus go mbeidh plean ann chuige seo. Tugann an Tionól deis an Ghaeilge a úsáid i gcomhthéacs eile m.sh. Réamhbhainistíocht *(Féach Nóta lch. 8); chun tús a chur leis na himeachtaí; amhrán ar leith atá ullmhaithe le canadh le chéile; tagairt a dhéanamh d’fhéile ar nós Oíche Shamhna/ Breithlá/ toradh ar chluiche scoile; agus críoch a chur leis an Tionól i nGaeilge.

    Cumarsáid trí Ghaeilge i measc na bpáistí a spreagadh ag imeachtaí spóirt agus spraoi m. sh. “Mo shealsa anois” “Liomsa an imirt” “Fuair mise uimhir a trí” “Bhí an bua ag …” “Gan chlogad, gan chluiche” “Caith isteach an liathróid” “Buail í!” “Scaoil uait í!” “Cá bhfuil mo chamán” “Caithfimid na clogaid a fháil” “Caithfidh mé mo chlogad a chur orm” “Go gasta!” “Go tapa!” “Go beo!” “Caithfimid deifir a dhéanamh!”

    Greamáin Nasctha leis an Dúlra agus le Labhairt naGaeilge a úsáid (Féach Greamáin in Tacábhar).

  4. Go n-aontóidh an fhoireann ar ghníomhaíocht laethúil/rialta agus ar an nGaeilge a nascfar léi m.sh Réamhullmhúchán don Tionól, Glaoch an Rolla, Am lóin- “Is gearr / ní fada go mbeidh sé in am…” “Tá sé ag tarraingt ar… “Caithfimid an seomra/na boird a ghlanadh” “Tá cead… a fháil anois” “Cé a bheidh chun tosaigh / ag barr na líne?” N.B. Tabhair faoi deara go n-úsáidtear leagan seachas an Modh Ordaitheach sna samplaí thuas, leagan a bheadh oiriúnach do chaint an pháiste.(Féach Nóta)

  5. Ócáidí

    Ócáidí a phleanáil le deis a thabhairt don phobal scoile teacht le chéile agus deis labhartha Gaeilge mar chuspóir acu, mar shampla Tráth Ceisteanna (páistí)/ Ócáid scéalaíochta/ léitheoireachta, Drámaíochta.

    Ócáid ar leith b’fhéidir um Nollaig/ um Cháisc/ Lá ’le Pádraig/ Féilte áitiúla chun ceolchoirm, dráma beag nó seó a léiriú os comhair tuismitheoirí ranganna ar leith.

Foireann Chúnta na Scoile

Tacaíocht a lorg ó mhúinteoirí breise a thagann chuig an scoil don cheol, rince, cluichí srl. Moltar an scéim a mhíniú dóibh agus cóip de na frásaí a bheadh á gcur abhaile a chur ar fáil dóibh maraon leis na beannachtaí, béasa agus aon rann/ amhrán oiriúnach dá gcúram. Bheadh an rud céanna i gceist maidir leis an rúnaí, airíoch agus aon duine eile a mbeadh deis cainte acu leis na páistí.

Tacaíocht ar Fáil

  • Beidh tacaíocht leanúnach ar fáil ón Oifigeach Tionscadail in oifig Gaelbhratach.

  • Cuirfear leabhrán Tacábhar ar fáil ina mbeidh smaointe praiticiúla chun cabhrú leis an obair.

  • Reachtálfar ceardlanna i rith na bliana chun tacú leis an obair.

  • Má tá amhras ort faoi chruinneas an ábhair a bheidh ullmhaithe agat le múineadh sa cheacht comhrá cuir téacs/glaoch/ceist ar an Oifigeach Tionscadail.

  • Beidh leathanach idirlín/ blag ar fáil le m.sh. smaointe do phleanáil ócáidí, frásaí reatha do na féilte/ do ghnásanna laethúla/ d’ócáidí speisialta de réir mar a oireann. Beidh cabhair ar fáil ón Oifigeach Tionscadail chun cuidiú leis na scoileanna sin a bhfuil spéis acu sa chóras seo. D’fhéadfaí:

    obair Ghaeilge na bpáistí a chur air
    teagmháil a dhéanamh le páistí i scoileanna eile
    éisteacht le scéal/ ceol srl.
    Físeáin a rinne siad féin a thaispeáint.

  • Cuirfear seolta agus uimhreacha teagmhála ar fáil chun gur féidir líonraí a chothú. Beidh snáth ‘Whatsapp’ agus leathanach ‘Facebook’ ar fáil do mhúinteoirí. Cuirfear roinnt tacábhar ar fáil don scoil agus ar

  • Cuirfear múinteoirí ar an eolas faoi réimse áiseanna atá ar fáil ar líne, áiseanna atá idirghníomhach agus áiseanna atá oiriúnach le húsáid ar an gClár Bán idirghníomhach. Beidh nascanna idirlín ar fáil.

    Féach ar na suímh seo thíos:

    • http//www.PDST.ne/ga/node/255 4-;

    • m.sh. Spreag an Ghaeilge le Spraoi;

    • Fillteán ábhar don Ghaeilge sna bunscoileanna;

    • www.cogg.ie Tá go leor acmhainní ábhartha ar fáil ar an suíomh seo;

    • Céimeanna Beaga (Gaeilge fheidhmiúil le 4 CD FNT (Forbairt Naíonraí Teo.2006) Amhráin do Pháistí (Rannta agus amhráin le
      CD, FNT) Bróga Nua (Leabhar le 100 rann agus amhrán agus 2 CD, FNT) Dánta Duitse (Gabriel Rosenstock) Rabhlaí Rabhlaí (eag. R. Ó Cathasaigh) Báidín Fheidhlimidh (Éabhlóid) Gugalaí Gug (Futa Fata) Féilire Lá Breithe/ Féilire Dúlra; Greamáin; Séideán Sí (Cúrsa Gaeilge do Ghaelscoileanna) srl. Leabhair ghramadaí; Gaeilge Bheo, Gael Linn. Beidh “Cluichí Gaeilge Smarty Cats” ar fáil ar lacáiste 20% ach scéim Gaelbhratach a lua. Féach tagairtí eile sa Tacábhar

    • Tabharfaidh an tOifigeach Tionscadail cuairt tacaíochta de réir mar is cuí.leis na scoileanna sin a bhfuil spéis acu sa
      chóras seo. D’fhéadfaí:

      • obair Ghaeilge na bpáistí a chur air

      • teagmháil a dhéanamh le páistí i scoileanna eile

      • éisteacht le scéal/ ceol srl.

      • Físeáin a rinne siad féin a thaispeáint.

Scéim Mheasúnaithe

Measúnú don Teastas (Bliain1) Chun teastas a bhaint amach is gá go mbeadh:

An scoil cláraithe le Gaelbhratach ó mhí Mhéan Fómhair roimhe sin;

Foireann múinteoireachta na scoile nó a bhformhór tar éis freastal ar cheardlann oiliúna Gaelbhratach;

Aischothú déanta faoi dhó i rith na bliana – Gan aischothú gan Gaelbhratach

Fillteán Féinmheasúnaithe le taifead éigin (ar Bhlag nó ar Fhuaimrian eile) ag léiriú go bhfuil:

(a) Roinn A mar atá thíos comhlíonta i rith na bliana; (Féach Critéir Mheasúnaithe lth.13);
(b) na 6 Sprioc as Roinn B roghnaithe ag an scoil liostáilte;
(c) 2 sprioc ar a laghad as Roinn B curtha i gcrích agus plean ann do na 4 sprioc eile a roghnaíodh;
(d) taifead á choinneáil ar úsáid na Gaeilge go nádúrtha ag na páistí;
(e) an scoil réidh leis an bhfilltéan féinmheasúnaithe a chur faoi bhráid oifig Gaelbhratach, roimh 15 Bealtaine..

N.B. Tharlódh go dtógfadh sé níos mó ná bliain amháin dul i dtaithí ar an gcur chuige atá i gceist. Bí i dteagmháil leis an Oifigeach Tionscadail má tá fadhb agaibh.

Measúnú don Gaelbhratach – (bliain 2)

Is gá go mbeadh an Teastas do Bhliain 1 bainte amach ag an scoil.

Cuirfear iarratas ar Gaelbhratach ar nó roimh an chéad seachtain de mhí Aibreán in éineacht leis an bhfillteán féinmheasúnaithe.

Sa bhFillteán Féinmheasúnaithe beidh:

(a) Spriocanna Roinn A: Léiriú ar fhorbairt /athrú a tharla i mbliain 2 ar na spriocanna m.sh. Coiste na bliana reatha; Gaeilge á mhúineadh trí Ghaeilge; pleanáil d’fhorbairt na Gaeilge sa scoil srl.

(b) Aischothú (cuid riachtanach den scéim) Beidh aischothú le déanamh faoi 2 i rith na bliana (ar cheistneoir ‘Survey Monkey’, ar bhlag nó ar chóras eile a bhfuil fuaimrian leis) chun léargas a thabhairt ar an dul chun cinn reatha.

(c) Spriocanna Roinn B: Léiriú agus taifead ar gach ceann de na 6 sprioc atá bainte amach ag an scoil. Caithfear léargas a thabhairt ar pháistí na scoile ag úsáid na Gaeilge go nádúrtha. Seans go mbeadh go leor den ábhar seo ar thaifead/ar bhlag i rith na bliana. Tá liosta iomlán na gcritéar measúnaithe anseo thíos.

Critéir Mheasúnaithe
A Riachtanais Ghinearálta:

1. Scoil iomlán páirteach sa scéim
2. Coiste agus páistí páirteach ann.
3. Ball/baill foirne ainmnithe mar theagmhálaí/theagmhálaithe.
4. Go múinfear an Ghaeilge trí Ghaeilge.
5. Feasacht Teanga chun tuiscint, suim agus meas a mhúscailt i dteangacha i gcoitinne agus go háirithe sa Ghaeilge.
6. Plean scoile don chúrsa Comhrá Gaeilge le leaganacha aontaithe ag an bhfoireann, de na beannachtaí, béasa srl.
7. Plean don Ghaeilge i dtimpeallacht na scoil – frásaí le feiceáil a bheadh le cloisteáil in úsáid
8. Páirt a ghlacadh in imeachtaí Lá/Seachtain/ Coicís na Gaeilge.
9. Múinteoirí ag tacú le tuismitheoirí trí chabhrú leo a bheith páirteach sa scéim.
10. Tacú le múinteoirí cúnta agus foireann eile na scoile – Rúnaí, Airíoch… le bheith páirteach sa scéim.