Spriocanna

Roinn A

Is gá an roinn seo a chomhlíonadh gach bliain. Baineann na spriocanna seo le cúrsaí riaracháin agus le coincheapa atá lárnach do scéim Gaelbhratach.

Roinn B

Bíonn rogha le déanamh as na spriocanna nó téamaí sa roinn seo ag brath ar cén bhliain den scéim ina bhfuil an scoil. Tuilleadh eolais ANSEO.

Spriocanna - Bunleibhéal Roinn A

A1 Scoil iomlán páirteach

Tá sé ríthábhachtach go mbeidh pobal uile na scoile páirteach i scéim Gaelbhratach. Cinnteoidh sé seo go mbeidh an Ghaeilge mar chuid lárnach de chultúr na scoile. Is cuma faoin méid Gaeilge atá ag na múinteoirí, múinteoirí cúnta nó na daltaí, caithfimid a chinntiú go mbraitheann siad go bhfuil siad mar chuid den tionscnamh agus gur leosan an Ghaeilge.

Tuilleadh Eolais

A2 Coiste

Moltar go mbeadh an méid is mó daoine agus is féidir páirteach sa choiste – múinteoirí, tuismitheoirí*, agus daltaí san áireamh. Tá baill an choiste freagrach as pobal na scoile a spreagadh chun tuilleadh Gaeilge a úsáid lasmuigh den rang. Tá sé de chúram orthu smaoineamh ar ghníomhaíochtaí spraíúla, clár Gaelbhratach a mhaisiú agus aitheantas a thabhairt do dhaltaí atá ag déanamh iarracht, i measc jabanna eile. Ba cheart don choiste bualadh le chéile ar a laghad uair sa mhí agus taifead a choinneáil de na daoine atá i láthair, na pointí a phléitear agus na jabanna a dháiltear.

*Tuigimid nach féidir le tuismitheoirí a bheith i láthair ag cruinnithe i rith an lae oibre i gcónaí. Tá lánfháilte roimh sheantuismitheoirí etc, ar ndóigh. Is féidir daoine a choinneáil ar an eolas faoi na míreanna atá le plé ag na cruinnithe tríd an ríomhphost chun seans a thabhairt dóibh a gcuid tuairimí a roinnt.

A3 Teagmhálaithe

Tá sé tábhachtach go mbeadh sonraí teagmhála atá suas chun dáta againn do bheirt bhall foirne ar a laghad.

A4 Go múinfear an Ghaeilge trí Ghaeilge

Spreagann Gaelbhratach múinteoirí, foireann thánaisteach na scoile, daltaí agus tuismitheoirí chun an Ghaeilge a chur i láthair agus a úsáid ar bhealach a thabharfaidh deis cumas labhartha na ndaltaí a fhorbairt laistigh de réimsí oiriúnacha dá n-aois agus dá saol.

A5 Feasacht Teanga

Féachtar le tuiscint agus suim a mhúscailt i dteangacha i gcoitinne agus go háirithe sa Ghaeilge. Moltar do scoileanna an nasc idir cultúr, féiniúlacht an duine agus teangacha a chíoradh leis na daltaí a spreagadh chun a bheith bródúil as an nGaeilge atá acu agus úsáid a bhaint aisti chomh minic agus is féidir.

A6 Plean scoile don Chomhrá Gaeilge

Ba chóir go n-aontaíonn an scoil ar leaganacha teanga atá bunaithe
ar riachtanais teanga na bpáistí. Tá sé fíorthábhachtach go bhfuil liosta de na
leaganacha seo ar fáil sa scoil agus iad in úsáid ag gach leibhéal. Beimid ag
iarraidh na leaganacha seo a fheiceáil san fhillteán ag deireadh na bliana.

An rud is tábhachtaí anseo ná go bhfuil sibh ag éisteacht leis na páistí, na
ceisteanna is coitianta a chuireann siad agus na frásaí atá in úsáid acu. Scríobh
síos na ceisteanna is coitianta ag tús an bliana i ngach rang agus déan
aistriúchán orthu. As sin amach, bígí cinnte go bhfuil na ceisteanna sin á chur
as Gaeilge agus go bhfaigheann na páistí freagra as Gaeilge.

A7 Plean don Ghaeilge i dtimpeallacht na scoile

Tá sé tábhachtach go mbeadh an Ghaeilge le feiceáil timpeall na scoile, mar shampla

  • go bhfuil lipéid Ghaeilge le feiceáil timpeall na scoile ar dhoirse, ar fhuinneoga, ar throscán etc.
  • go bhfuil frásaí na seachtaine / míosa ar chártaí ar fud na scoile – léaráidí spraíúla leo má fheileann siad do na ráitis
  • go bhfuil Gaelzón / Clár Gaelbhratach ag gach scoil chun ceiliúradh a dhéanamh e.g. ar shéasúr le pictiúr / fríos / rann / amhrán / frása
  • go bhfuil rann /amhrán / frása ann don Tionól Scoile.

A8 Páirt a ghlacadh in imeachtaí Lá/Seachtain/Coicís na Gaeilge

Is deis álainn í Seachtain na Gaeilge chun ceiliúradh a dhéanamh ar thábhacht na Gaeilge sa scoil agus sa saol. Cothaíonn imeachtaí taitneamhacha meas agus grá don teanga. Cuireann SnaG an Ghaeilge i lár an aonaigh ar feadh seachtaine/coicíse agus is iomaí imeacht iontach a bhíonn ar siúl i scoileanna timpeall na tíre, mar shampla, tráthanna ceisteanna, céilithe, comórtais ealaíne & ceoil, mórshiúil agus go leor eile.

A9 Múinteoirí ag tacú le tuismitheoirí

Is breá le tuismitheoirí a bheith in ann cabhrú leis na páistí leis an obair bhaile a dhéanamh. Toisc nach raibh an Ghaeilge in úsáid rialta ag go leor acu le fada, is minic nach mbíonn mórán muiníne acu. Moltar roinnt acmhainní agus frásaí a chur ar fáil dóibh chun tacú leo. Más féidir deiseanna cainte a chur ar fáil dóibh ar nós maidineacha caife, oícheanta oscailte, ceolchoirmeacha nó ranganna, cabhróidh sé go mór leo le níos mó Gaeilge a fhoghlaim agus a úsáid.

A10 Tacú le múinteoirí cúnta/foireann eile na scoile

Is scéim í Gaelbhratach a bhaineann le pobal uile na scoile. Is féidir le gach duine a bheith páirteach ag leibhéal atá oiriúnach dóibh féin. Moltar roinnt frásaí simplí a mhúineadh d’éinne a mbíonn teagmháil acu leis na daltaí ar nós rúnaí agus feighlí na scoile, traenálaithe CLG srl. Ní gá d’éinne a bheith buartha faoin leibhéal Gaeilge atá acu, níl i gceist acu cúpla frása simplí ar nós ‘Dia dhuit, Slán leat, Go raibh maith agat!’ In amanna, bíonn tionchar níos mó ag daoine mar seo ar mheon na ndaltaí mar go mbíonn a fhios acu nach bhfuil Gaeilge ag an duine sin ach go bhfuil siad sásta triail a bhaint aisti ar aon nós.

Spriocanna - Bunleibhéal Roinn B

B1 Rannta, amhráin, cluichí bos is lámh, cluichí fáinneacha agus scipeála

Tá saibhreas teanga idir fhrásaí agus fhoclóir, chomh maith le fuaimeanna agus rithim na Gaeilge san ábhar seo. Is féidir le gach rang a bheith ag obair ar an sprioc seo ag leibhéal atá oiriúnach dóibh féin. D’fhéadfaí é seo a nascadh leis an Tionól, Cluichí Clóis nó Scéim na gComrádaithe nuair a bheadh ardrang ag cabhrú le rang níos óige.
Tá samplaí, liricí agus tacábhar ar fáil anseo.

B2 Tionól Scoile

Má bhíonn tionól á reáchtáil ar scoil, is deis iontach é chun an Ghaeilge a úsáid agus a chleachtadh lasmuigh den seomra ranga. Ní gá go mbeadh an Tionól go hiomlán trí Ghaeilge ach tá sé tábhachtach go mbeidh ionad lárnach aici ann. Mar shampla:
– An tús agus an chríoch trí Ghaeilge
– Ardrang ag cabhrú le rang níos óige trí amhrán, dán/suantraí Gaeilge a chanadh leo
– Tagairtí do cheiliúradh/do chluichí/do chomhghairdeas/do mholadh etc.

Tá samplaí agus tacábhar ar fáil anseo.

B3 Scéim na gComrádaithe

Daltaí ardranga ag obair le daltaí ó rang níos óige trí Ghaeilge, féach seisiún Tionóil agus Scéalaíochta, Cluichí clóis, Cluichí Fáinneacha le rannta srl. Is bealach fíordheas é seo le caidreamh dearfach a bhunú idir na ranganna éagsúla, agus do na daltaí sinsearacha le dul siar ar an bhfoclóir nach raibh in úsáid acu le fada.

Tá samplaí agus tacábhar ar fáil anseo.

B4 Amhrán na bhFiann

Múintear an curfá, mar thús, suas go Rang 3, agus véarsa in éineacht leis i ranganna níos airde. Ó rang 4 ar aghaidh is gá go mbeadh forbairt air seo trí m.sh. ceol uirlise a chur leis

Tionscadal a dhéanamh bunaithe air.

Samplaí agus tacábhar ar fáil anseo.

B5 Bainistíocht Seomra Ranga

  • le déanamh i gcoitinne trí Ghaeilge, agus seachnaítear orduithe oiread agus is féidir.
    Beidh gnásanna éagsúla i gceist anseo, ar nós ceisteanna a chur bunaithe ar ghnásanna laethúla, An bhfuil cead agam mo lón a thógaint amach? An féidir liom deoch a fháil? Cén t-am é? srl. mar aon le tús agus deireadh ranganna éagsúla. Is deis rialta í seo chun an teanga atá de dhíth ar na daltaí a thabhairt dóibh.

Samplaí agus tacábhar ar fáil anseo.

B6 Seisiúin Scéalaíochta rialta

Úsáid a bhaint as leabhar oiriúnach; as scéal réamhullmhaithe; as scéal ar dhlúthdhiosca; nó scéal ar líne.

D’fhéadfaí é seo a nascadh le Scéim na gComrádaithe. N.B. Bheadh sé tábhachtach:
(a)   leabhair Ghaeilge a bheith i gceist in am DEAR (Drop Everything And Read) ar a laghad uair sa mhí,
(b)  leabhair agus dlúthdhioscaí le scéalta Gaeilge a bheith san áireamh do leithéidí an MS Readathon, Seachtain na Gaeilge, Lá Domhanda na Leabhar srl.

Samplaí de leabhair agus tacábhar ar fáil anseo.

B7 Cluichí Teanga/ Léitheoireachta

Is bealach taitneamhach agus nádúrtha é seo chun struchtúir áirithe a mhúineadh agus a chleachtadh. Cuireann cluichí deis cainte ar fáil do na daltaí chun frásaí agus foclóir nua a úsáid i gcómhthéacs. Beidh réamhghnás agus foirmlí cainte ar leith i gceist anseo. Is féidir úsáid a bhaint as cinn atá sa scoil cheana féin nó cinn nua a chumadh – Biongó, Nathracha agus Dréimrí, 20 ceist, Headbandz etc.

Tá samplaí agus tacábhar ar fáil anseo.

B8 An Ghaeilge agus Ábhair eile churaclaim

Is féidir deiseanna úsáide breise don Ghaeilge a chruthú i rith an lae scoile tríd an teanga a úsáid sna hábhair eile. Ní gá go mbeadh an rang á reáchtáil go hiomlán trí Ghaeilge ach is féidir a bheith ag comhrá agus ag moladh na bpáistí agus iad i mbun oibre. Mar shampla, le linn rang ealaíne, is féidir na dathanna a phlé, iarraidh ar na páistí cur síos a dhéanamh ar na pictiúir atá á dtarraingt acu, agus is féidir na páistí a mholadh. Féadfaidh na múinteoirí cibé ábhar is mian leo a roghnú ionas go mbeidh siad ar a gcompord.

Samplaí agus tacábhar ar fáil anseo.

B9 Greamáin

Bronntar greamáin ar na daltaí nuair a chloistear iad ag labhairt as Gaeilge. Is féidir iad a bhailiú ó chártaí nó do chóras féin a chruthú chun iad a bhronnadh. Tarlaíonn cómhrá/úsáid foirmlí cainte ar leith nuair a bhronntar iad. Is bealach éifeachtach é seo chun na daltaí a spreagadh le níos mó Gaeilge neamhfhoirmeálta a labhairt lasmuigh den rang.

Samplaí agus tacábhar ar fáil anseo.

B10 Páistí ag beannú/fáiltiú

Tugann an sprioc seo ról deas do dhaltaí nach bhfuil ar an gcoiste. Is féidir róta a chur i bhfeidhm chun deis a thabhairt do gach duine ar suim leo a bheith páirteach. Bíodh t-léine, hata, sais nó ball éadaigh sofheicthe ar na daltaí le cinntiú go seasann siad amach. Is féidir na rudaí seo a choinneáil in oifig an rúnaí agus gnás/cómhrá a bhunú agus iad á mbailiú ar maidin. Seasann an fhoireann fáilte ag geata/doras na scoile chun fáilte a chur roimh na daltaí eile agus chun cúpla focal faoin aimsir srl a rá leis na tuistí. Féadfaidh na daltaí an jab céanna a dhéanamh ag ócáidí speisialta ar scoil ar nós ceolchoirmeacha, oícheanta oscailte etc.

Samplaí agus tacábhar ar fáil anseo.

B11 An Ghaeilge lasmuigh den scoil

Baineann an sprioc seo le nasc a chruthú le scoil/club/grúpa pobail eile. Is féidir roghnú as na samplaí éagsúla a luaitear anseo nó bhur gcuid smaointe féin a cheapadh. Is gá go mbeadh dhá nó trí ócáid ann i rith na scoilbhliana.

  1. Comórtas trí Ghaeilge (nó roinnt de trí Ghaeilge)
  2. Tráth ceisteanna trí Ghaeilge
  3. Cuairt ar scoil/teagmháil le scoil/scoileanna eile ar Skype/ar bhlag trí Ghaeilge/Cairde pinn nó ríomhchairde   Tuilleadh eolais, samplaí agus tacábhar ar fáil anseo.

B12 Siamsaíocht

Bíonn deiseanna iontacha anseo le daltaí a spreagadh chun an Ghaeilge a d’fhoghlaim siad sa rang a úsáid ar bhealach praiticiúil spraíúil. D’fhéadfaí leas a bhaint as sceitsí, ceolchoirmeacha, seó bréagéadaí, lá gairme, seó puipéad, maidin caife agus go leor eile mar chuid den sprioc seo. Gabhann scóip an-leathan leis an sprioc seo agus deis iontach leis na daltaí a chur ag caint. Bheadh gnéithe den sprioc seo le cur i gcrích ar a laghad uair sa téarma.

Tá samplaí agus tacábhar ar fáil anseo.

B13 Léiriú físe ar théama roghnaithe

Beidh ranganna éagsúla sa scoil ag obair ar théama ar leith le cur ar an mblag – féadfaidh scoileanna roghnú ón liosta seo:

  • Físeán ag insint scéal na Nollag nó scéal séasúrtha eile agus leas á bhaint as Drámaíocht, Amhránaíocht, Ceol agus Rince srl.
  • Físeán a léiríonn scéal stairiúil/scéal na scoile nó téama séasúrach
  • Físeán á stiúradh ag na daltaí féin, a léiríonn popamhrán nó amhrán eile i nGaeilge á chanadh ag daltaí na scoile
  • Dar ndóigh, an rud is tábhachtaí sa sprioc seo ná an obair réamhullmhúcháin, agus úsáid nádúrtha na bpáistí as an nGaeilge agus iad ag ullmhú agus ag obair ar an bhfíseán. Tuilleadh eolais agus tacábhar ar fáil anseo.

B14 Tráth na gCeist 

(ar a laghad uair sa téarma/ trí huaire sa bhliain).

Bain úsáid as ceisteanna a cheap múinteoirí/daltaí agus múinteoirí

d’fhéadfaí úsáid a bhaint as ábhar roghnaithe as na foinsí seo thíos:

seomraranga.com; Tomhais sa Tacábhar; Quiz ar ‘Powerpoint‘ – Oifig Gaelbhratach, Gael Linn;  Cúpla míle ceist – Glór na nGael; Ceist agam ort – Cois Life;  Réalta Ranga – gaelchultúr.com; quizlet.com/subject/gaeilge/

B15 Karaoke trí Ghaeilge

(ar a laghad uair sa téarma/ trí huaire sa bhliain).

Is sprioc thaitneamhach í seo inar féidir leis na daltaí amhráin nua a fhoghlaim agus a chleachtadh. Moltar meascán d’amhráin thraidisiúnta agus d’amhráin nua-aoiseacha a thriail. Tá sé tábhachtach go mbeidh na liricí le feiceáil ag na daltaí ar fad agus go bhfuil siad cruinn. Tá saibhreas teanga idir fhrásaí agus fhoclóir, chomh maith le fuaimeanna agus rithim na Gaeilge, san ábhar seo.

 

Tacábhar ar fáil anseo.

Na Meáin Shóisialta